တနင်္သာရီဒေသ၏ နိုင်ငံရေးအခြေအနေ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုများ
ဤစာတမ်းတိုသည် တနင်္သာရီဒေသရှိ ထားဝယ်၊ ကရင်၊ ကော့သောင်းခရိုင်၊ မြိတ်ခရိုင် နိုင်ငံရေးအင်အားစုများနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည့် မွန်နိုင်ငံရေးအင်အားစုများအား တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်းအားဖြင့် နွေဦးတော်လှန်ရေးကာလအတွင်း ဒေသ၏ နိုင်ငံရေးအခြေအနေ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုကို လေ့လာသုံးသပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် တနင်္သာရီဒေသတွင် NLD ၏ ပြည်မအခြေစိုက် ဦးဆောင်မှုကို မှီခိုရာမှ ဒေသတွင်း ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးခွင့် (Localization) နှင့် အောက်ခြေမှ တက်လာသော ဖက်ဒရယ်စနစ် (Bottom-up Federalism) အတွေးအခေါ်များ ထွန်းကားလာသည်။
ထားဝယ်အင်အားစုများသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ထားဝယ်အမျိုးသားအဆင့် နိုင်ငံရေးညီလာခံမှတဆင့် ထားဝယ်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (TNF) နှင့် ထားဝယ်တပ်တော် (TA) တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ TNF က အမျိုးသားရေးအခြေခံ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို ဦးတည်သော်လည်း မြိတ်ခရိုင်နှင့် ကော့သောင်းခရိုင် အင်အားစုများက ပထဝီနယ်မြေကို အခြေခံ စဉ်းစားကြသည်။ NLD/လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ ဦးဆောင်သည့် ကြားကာလအစီအမံ ရေးဆွဲမှုသည် ဒေသတွင်းအင်အားစုများ အားလုံးပါဝင်ခွင့် မရှိဟု ဝေဖန်ခံရပြီး KDPO က ယင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို ရပ်ဆိုင်းရန် တောင်းဆိုထားသည်။ သယံဇာတ ပေါကြွယ်မှုသည် ဒေသ၏ အဓိကပြဿနာ ဖြစ်ပြီး ထိန်းချုပ်မှု ရောထွေးနေသည့် နယ်မြေများတွင် ဒေသခံပြည်သူများ ကြားညှပ်ခံနေရသည်။
အင်အားစုအများစုက Bottom-Up ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို ထောက်ခံကြသော်လည်း တနင်္သာရီဖက်ဒရယ်ယူနစ် ဖြစ်မြောက်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လေးကြိမ်ခန့် မအောင်မြင်ခဲ့ရာ စိတ်ရှည်စွာ အားလုံးပါဝင်သော ညှိနှိုင်းမှု လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။
ဆက်စပ်ဖြစ်စဉ်များ
မရေရာမှုအလွန်က အညာလွှတ်တော်များ
ဤစာတမ်းတိုသည် စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေးနှင့် မကွေး ယူနစ်လွှတ်တော်သုံးခု၏ တော်လှန်ရေးကာလ အခန်းကဏ္ဍကို အခြားနိုင်ငံများရှိ ပြည်နယ်အဆင့်လွှတ်တော်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်းအားဖြင့် လေ့လာသုံးသပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ဟန်ပြ ခြေဥ ပြင်ဆင်ချက်များနှင့် ပုံဖော်လာသည့် အရပ်သား အာဏာရှင်စနစ်
ဤစာတမ်းတိုသည် စစ်အုပ်စုက ၎င်း၏လွှတ်တော်သို့ ပေးပို့ခဲ့သည့် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်/ဖြည့်စွက်ရန် အဆိုပြုချက် (၄၃) ချက်ကို ဖက်ဒရယ်ရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ စစ်ဘက်ရေးရာနှင့် ရွေးကောက်ပွဲ ကဏ္ဍများအလိုက် ကနဦး လေ့လာသုံးသပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
သဲပေါ်၌ ဆောက်သော အိမ် - စစ်အုပ်စု၏ ရွေးကောက်ပွဲအစီအစဉ်
မဲဆန္ဒနယ်မြေပုံကို လိုသလို ရေးဆွဲမှုများမှာ ပါတီတခုအတွက် လိုအပ်သော အနိုင်အရှုံးကို လိုသလို ပုံဖော်နိုင်စေရန်အတွက် ထောက်ခံမှုသေချာသည့် ဒေသများကို စုစည်းခြင်း၊ ခွဲဝေဖြန့်ကျက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ စစ်အုပ်စုအတွက်မူ အဓိကအင်အားကြီးပါတီများဖြစ်သည့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) နှင့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (SNLD) တို့ကဲ့သို့သော ပါတီများကို ဖျက်သိမ်းထားပြီး နိုင်ငံရေးအရ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သပိတ်မှောက်ခံထားရသည့် အခြေအနေတွင် ၎င်းကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP) နှင့် ၎င်းကို ထောက်ခံသည့်ပါတီအချို့ကသာ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်၊ အနိုင်ရနိုင်သည့် အခြေအနေကို ဖန်တီးထားပြီးသား ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေတွင် ရွေးကောက်ပွဲကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လုပ်နိုင်သည့် အသွင်သဏ္ဍာန်ကို ဖန်တီးနိုင်ရန် လိုအပ်သည့်အတွက် ဖြစ်သည်။
မန္တလေးဒေသ ကြားကာလ နိုင်ငံရေးအစီအမံ
“မန္တလေးဒေသ ကြားကာလ နိုင်ငံရေးအစီအမံ” (မူကြမ်း) အား အခန်း(၁၂) ခန်းဖြင့် ရေးဆွဲပြီး ဖြစ်ကာ မကြာမီ အတည်ပြုတော့မည် ဖြစ်သည်။ ရေးဆွဲပြီး မူကြမ်းကို မန္တလေးဒေသ တော်လှန်ရေးအင်အားစုနှင့် ပြည်သူများ အပါအဝင် နိုင်ငံတဝန်းရှိ တော်လှန်သော နိုင်ငံရေးအင်အားစုများ သိရှိစေရန်နှင့် အကြံပြုချက်များ ပေးပို့နိုင်ရန်အတွက် တရားဝင်ထုတ် ပြန်ထားပြီဖြစ်ကာ ရရှိပြီးဖြစ်သော အကြံပြုချက်များကို အခြေခံ၍ မူကြမ်းအား ထပ်မံပြင်ဆင် ရေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ရေးဆွဲပြီး အစီအမံမူကြမ်း အခန်း (၁) မှ (၃) အထိသည် ရည်ရွယ်ချက်၊ စံတန်ဖိုး၊ အခြေခံမူများ ဖြစ်ကာ အခန်း(၄) သည် အခြေခံအခွင့်အရေး၊ ရပိုင်ခွင့်နှင့် တာဝန်များ ဖြစ်သည်။အခန်း (၅) မှ (၁၀) အထိသည် မန္တလေးဒေသ စုဖွဲ့မှု၊ ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေးကဏ္ဍများ ဖြစ်ကာ အခန်း (၁၁) အစီအမံအား ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် အခန်း(၁၂) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များတို့ ဖြစ်သည်။
